Oprecht mededogen in een gebrekkige balans van Sander Schimmelpenninck bij de Vpro; Realisme met harde vragen door Rutger Castricum bij Powned; en zelfcensuur bij Trouw met criminele asielzoekers. Het zijn vermetele pogingen om een scherp verdeeld volk over de asielkwestie te bedienen. Ongehoord Nederland houdt niet van nuance.
Om met dat laatste te beginnen. Ton F. van Dijk schreef een open brandbrief aan minister Letschert van OCW dat het publieke bestel het evenwicht verliest als het smaldeel van Ongehoord Nederland niet meer wordt gerepresenteerd door de NPO. Ik vind dat hij met dit appel te te weinig oog heeft voor de politieke en maatschappelijke teneur die de publieke omroep in heel Europa op scherp zet.
Asielzoekers in beeld
Ik zag de Vpro-aflevering De Migratiekloof. Sander Schimmelpenninck toont onze houdingen tegenove asielzoekers. Het meest komt John van Zweden, voorzitter van de Delftse voetbalclub DHC, aan het woord. Hij wil geen groot azc met veel jongemannen bij het sportpark, dat door de gemeente zonder enig vooroverleg is gepland.
Hij staat alleen als opponent. Immers, één andere man die veranderd is van neutraal naar een tegenstander van een azc, vanwege slechte ervaringen komt, komt maar even in beeld. Voorstanders, onder wie vrouwen die spijt hebben van eerder verzet teen de komst van asielzoekers, helpen een tegenstelling creëren tussen barmhartige mensen die ‘begrijpen’ dat asielzoekers nauwelijks overlast veroorzaken en de volgens Sander dus ongegronde angst.
De kwestie van identiteit en vrees voor verlies van cultuur op het platteland is een belangrijk onderdeel van de kloof tussen vóór en tegenstanders. Die laat Sander buiten beschouwing. Hij blijft weg uit Twente, Limburg en Groningen. Kijkers die niets moeten hebben van meer asielzoekers – ook al haten ze mensen individueel niet - dat ze niet meedoen in dit programma. We zien wel een hartverwarmende bijeenkomst met bewoners en asielzoekers in Amsterdam, maar geen azc-demonstranten in Vriezenveen.
Dat is geen schande. Schimmelpenninck is een columnist voor de Volkskrant waar hij “domrechts” bestrijdt en ontmoet bij de Vpro weinig tegenspraak. Mededogen is mooi. Begrip met een verbreding van de blik nog mooier: maar de NPO en Human maken een einde aan het programma Metropolis, dat bij uitstek, op eenvoudige wijze, toonde hoe divers de wereld is. Ik ben een fan, hielp ooit om het programma (toen nog Vpro) de journalistieke prijs De Tegel te geven.
120 miljoen vluchtelingen
De kloof in opvattingen in Nederland gaat ook over de ongewenste toename van mensen met andere culturen en religies. Dat kun je afdoen als ‘xenofoob’ maar de hele geschiedenis hebben mensen grenzen getrokken tussen wij en zij. ‘Alle mensen verbroederen’ is begrensd. Nederlanders zetten hun woningen open voor Oekraïners. John van Zweden, die door Sander als azc-tegenstander goed wordt geïnterviewd, zegt desgevraagd: “Ik ben niet mordicus tegen vluchtelingen, want ik heb zelf Oekraïners in huis gehaald met de oorlog.”
Hij heeft De Migratiekloof nog niet heeft gezien want die komt pas donderdag op de lineaire TV. “Maar ik kreeg inmiddels wel gehoor want berichten bereikten de gemeente Delft. We zijn nu wel goed in gesprek over het azc bij het sportpark hier.”
Wereldwijd zijn er ruim 120 miljoen vluchtelingen. Vóór- noch tegenstanders van azc’s bekommeren zich daar ene mallemoer om, Sander zeker niet. Evenmin dat ruim tien miljoen mensen al meer dan tien jaar in kampen leven. “Je kunt niet iedereen redden”, zal hij tegenwerpen. Maar zijn mededogen is beperkt door wat onder ogen komt. Zo zijn we.
Rutger Castricum voor Powned
Interessant tegenover De Migratiekloof is de nieuwe tv-serie Rutger en de buitenlanders van omroep Powned voor de NPO. De eerste aflevering gaat over een groep jonge criminele en/of overlast veroorzakende Syrische vluchtelingen. Ze zijn als minderjarigen naar Europa vooruitgestuurd, om asiel aan te vragen met als doel hun gezinnen te laten overkomen. Rutger kan uitstekend interviewen, luistert goed en gaat confronterende vragen niet uit de weg.
De hele serie stimuleert goed de tegenstrijdige gevoelens. Aan de ene kant: wat komen ze hier in vredesnaam doen? Aan de andere kant: net als wijzelf worstelen die mensen om een goed bestaan op te bouwen en verlieten hun land niet omdat ze daar zo’n heerlijk leven leiden. Of verdergaand: die mens had ik ook kunnen zijn. En dan weer: waarom moet dit in Nederland?
Dat is knap gemaakt. Soms gaat het behandelen van asielzoekers fout in de media, niet enkel bij ON. Dat geldt voor Trouw, waar redacteur Johan van Heerde een aangedragen onderwerp van een freelancer over diezelfde jonge Syrische criminelen weigerde. Hij wilde niet alle Syrische stigmatiseren. Mooi mededogen, maar een minachting voor de intelligentie van het lezerspubliek van Trouw: alsof die vatbaar zijn voor racisme. Wat, wie weet, zo is.
Het staat Trouw vrij om vanuit christelijke principes vluchtelingen te steunen, en dat is als tegenstroom tegen de haatdemonstraties te waarderen. Maar de vraag is of hoofdredacteur Karel Smouter daarvoor nieuws en meningen moet censureren of afremmen. Rechtse Sylvain Ephimenco moest weg, maar Jamal Ouariachi mag nog heerlijk links fulmineren. Fijn om aan te ergeren, zo werkt vrijheid van meningsuiting. Als je maar fatsoenlijk geformuleerde tegenspraak accepteert. Jamal blokkeerde me na kritische vragen, maar hief dat, op verzoek, weer op.
Het zou mooi zijn als redacties hun keuzes en beweegredenen wat transparanter maken, ook als het verkeerd gaat. Feilloos zijn we niet. En het publiek vertrouwen in media zal allicht toenemen als onze worstelingen zichtbaar worden.
Cartoon: Matthias Giesen